Жеміс және жидек өсімдіктері бөлімі

Жемісті және жидекті өсімдіктер зертханасының ғылыми-зерттеу жұмыстарының негізгі бағыттары:
– Жемісті және жидекті дақылдардың экологиялық

-биологиялық ерекшеліктерін зерттеу

– Шығыс Қазақстан облысының аумағында өсетін жабайы жидекті дақылдардың гендік қорын сақтау және зерттеу, оларды жерсіндіру перспективалары

– Дәстүрлі емес жемісті және жидекті дақылдардың экологиялық және биологиялық ерекшеліктерін зерттеу.
– Жемісті және жидекті дақылдарды көбейтудің тиімді әдістерін әзірлеу.

Зерттеу нәтижелері: Жемісті және жидекті дақылдарды жерсіндіру және сортты зерттеу бойынша
зерттеулер Алтай ботаникалық бағы құрылғаннан (1935 ж.) бері жүргізіліп
келеді.
Жемісті және жидекті өсімдіктердің коллекциясына жидектердің 249 түрі, формалары, сорттары енеді (таңқурай – 30 сорт, қарақат – 44 сорт, ұшқат – 4 түр, 76 сорт және нөмірлік будан, құлпынай – 80 сорт, итшомыр тәрізді шырғанақ –12 сорт). Тұқымды дақылдар 151 түр, пішін және сорт (алмұрт – 21 сорт, алма –111 сорт, 19 нөмірлі будан), сүйекті дақылдар – 1 түр, 7 сорт (шие). Дәстүрлі емес жемісті-жидекті дақылдардың 103 сорты мен формасы бар. Екінші және үшінші буындардың 46 перспективалы формасы мен көшетінен итшомырт тәрізді шырғанақтың және 22 формадан алтайлық ұшқаттың (Lonicera altaica Pall.) интродукциялық популяциясы құрылды.
Осы жылдар ішінде жемісті және жидекті өсімдіктердің 930-дан астам сорты сыналды, оның ішінде: алма – 278, алмұрт – 33, таңқурай – 62, қарақат – 179, қарлыған – 59, құлпынай – 279, қара өрік – 25, шие – 15. Негізінен Ресейдің еуропалық бөлігінде өсірілген Алтай, Қазақстан, Сібір, Қиыр Шығыс және халықтық селекция, Мичурин сорттары, сондай-ақ Италия мен Голландиядан шыққан шетелдік сорттар.
Алтай ботаникалық бағында 1968 жылдан бастап жемісті-жидекті дақылдардың генетикалық ресурстарын сақтау және пайдалану бойынша жүйелі ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде. 40 жылдан астам уақыт ішінде қарақаттың (Ribes nigrum L.), итшомырт тәрізді шырғанақтың (Hippophae rhamnoides L.), алтайлық ұшқаттың (Lonicera altaica Pall.) және селекцияда бастапқы материал ретінде пайдаланылатын басқа да жемісті-жидекті дақылдардың бірнеше мың сорты зерттелді.
Алтай ботаникалық бағында қара қарақатты (Ribes nigrum L.) зерттеу және тарту 1968 жылдан бері жүргізіліп келеді. Оңтүстік Алтайдағы, Тарбағатай, Иванов жоталарындағы, Ертіс, Ақ Үбі өзендері аңғарындағы, Зайсан, Зырян қалаларының, Бұқтырма су қоймасының және Қарағожа ауылының маңындағы дақылдық үлгілер зерттелді. Бұл жерлердің ішінде мына экотиптер үлкен қызығушылық тудырады: III (4-11), IV (2-2), IX (2-3), олардың өнімділігі 3,2-4,5 кг/бұта және жидектерінің көлемі 0,8 г.
Интродукциялық зерттелуде алтайлық ұшқаттың 22 түрі бар (Lonicera altaica Pall.). Оның формалары салмағы 0,72 г дейінгі және жемістері берік бекітілген, өнімділігі 2,5 кг/бұтаға дейінгі сорттарды өсіру үшін бастапқы материал ретінде қолданылады.
Итшомырт тәрізді шырғанақ (Hippophae rhamnoides L.) бойынша 1980 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін кеңейтілген жұмыстар жүргізілуде.
Экспедициялық жұмыстар кезеңінде жетекші ғылыми қызметкерлер – биология ғылымдарының кандидаты Ю.А. Котухов пен Г.А. Вдовина Кендірлік, Шетласты, Қайындысу, Қаратал, Терісайырық шырғанақ популяцияларын мұқият зерттеді. 15 морфологиялық және шаруашылық белгілері бойынша 120-ға жуық форма іріктелді, олардың 68-і Алтай ботаникалық бағында табысты жерсіндіру сынағынан өтті. 52 тұқымдаста көшеттерге гибридологиялық талдау жүргізілді. Көпжылдық сынақтардың нәтижесінде шырғанақтың 9 түрі сорттық сынаққа дайындалды. Үш сортқа – Юбилейная Котухова, Памяти Байтулина, Шетласты сорттарына патенттер, яғни селекциялық жетістікке арналған сорттық куәліктер алынды. Әсем, Фейерверк атты екі сортты сынау үшін Қазпатентке өтінім жолданды. Негізгі тақырыптардың бірі – сирек кездесетін дақылдарды зерттеу. Қазіргі уақытта дәстүрлі емес жемісті-жидекті дақылдардың коллекциясы 27 түрден, 85 сорттан, 71 формадан тұрады: ұшақ – 3 түр, 53 сорт. 22 таңдалған форма; масақты ырғай; қара жемісті итжүзім – 1 түр; дөңгелек жемісті бөріқарақат – 6 форма; падуб жапырақты магония – 1 түр; кәдімгі орманжаңғақ – 1 түр; бүрген – 2 түр – қарапайым, Саржента, 5 сорт, 13 форма; долана – 2 түр – жұмсақ, желдеткіш тәрізді долана; хеномелес Маулея – 1 түр, 11 форма; виргин құс шиесі– 1 түр, 12 сорт, 25 нөмірлі гибрид; шетен – 1 түр, 3 сорт; актинидия коломикта – 1 түр, 5 сорт; қарақат – 1 түр, 3 сорт; шие – 7 сорт; қызыл қарақат – 2 түр, 14 сорт; алтын қарақат – 1 түр, 10 сорт, шырғанақ – 1 түр, 8 сорт, 22 пішін, 26 перспективалы көшет. Бұл түрлер мен сорттардың экологиялық және биологиялық ерекшеліктері, бейімделу мүмкіндіктері зерттелді, біздің жағдайда өсіру технологиясының жекелеген әдістері әзірленді
Зертхана қызметкерлері екі монография, сегіз ұсыныс, 100-ге жуық ғылыми жұмыс жазды